Wat doen we?

Digitaliseringsproject 5: schellak- en lakplaten

De digitalisering van schellak- en lakplaten is van enorm belang voor de bewaring en bescherming van de commerciële muziek en radio-opnames uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Na een voorbereidende studie door een stagiair van het Nationaal Audiovisueel Instituut begint VIAA in 2017 met de werkelijke digitalisering.

Van maart tot augustus 2016 bereidde een stagiair van de masteropleiding Gestion des Patrimoines Audiovisuels van het Frans Nationaal Audiovisueel Instituut (INA) de digitalisering van schellak- en lakplaten voor. Hij onderzocht bij onze content partners – een tiental cultureel erfgoedinstellingen en een omroep – het aantal en de staat van deze audiodragers. Op basis van de resultaten stelden we het datamodel, de verpakkingswijze en het aanbestedingsdossier op punt. Vanaf het voorjaar van 2017 start het werkelijk digitaliseren.

Schellak- en lakplaten hebben hetzelfde mechanische principe, maar het materiaal waaruit ze zijn gemaakt verschilt. Van beide soorten zijn er meerdere groottes en afspeelsnelheden en is de afspeelapparatuur nog steeds voorhanden. De platen zelf zijn echter vaak beschadigd omdat er in de groeven makkelijk schimmel en vuil ontstaat. Bovendien zijn de platen breekbaar en schilferen ze makkelijk af onder invloed van schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid. De digitalisering van afgeschilferde platen is erg duur en op grote schaal niet haalbaar in Vlaanderen. 

Schellakplaten bevatten meestal commerciële muziek, maar van de specifieke opname zijn er slechts enkele exemplaren. De schellakplaat verving de wasrol en was in de eerste helft van de 20ste eeuw de meest succesvolle geluidsdrager tot de goedkopere en minder breekbare vinyl op het toneel verscheen.

De lakplaat werd voornamelijk gebruikt voor opnames van of voor de radio en was van de jaren ’30 tot ’50 erg populair. Uiteindelijk concurreerde de kwartduim audiotape de lakplaat weg.

Laurel & hardy halen hun beste frans boven in unieke opname


Audiofragmenten herontdekt dankzij digitalisering lak- en schellakplaten.


BrechtDC2Brecht_Declercq_1